Arama:
Civata Çeşitleri ve Ölçüleri

Civata

Civata, parçaları birleştirmeye yarayan uç ve gövde kısmında vida dişi bulunan baş ve gövde kısımları farklı şekillerde üretilen en önemli bağlantı elemanlarından biridir. Mukavemeti arttırılması için somun ile kullanımı çoğunluktadır. Kullanımlarına göre farklı civata çeşitleri ve ölçüleri bulunmaktadır. Cıvatalar baş ve gövde biçimlerine göre 2 farklı çeşide ayrılmaktadır. Baş ve gövde biçimine göre civataları inceleyecek olursak;

 

Baş Biçimlerine Göre Civata Çeşitleri

Altı Köşe Başlı Civatalar: En çok kullanılan civata çeşitlerinden olan altı köşe başlı civataların dişleri ince imal edilmektedir. Kullanım alanlarında göre tam boy dişli civata ya da bir kısmı dişli civata olarak üretilebilmektedir.
Alyan Civatalar: Baş tarafının görünmemesi gereken yahut alyan anahtarı kullanılamadığı alanlarda alyan civatalar diğer adıyla allen civatalar kullanılmaktadır.

Havşa Başlı Civatalar: Alyan civatalarda gibi baş kısımları ince bir yapıya sahiptirler. Yüksekliği kısa olan parçaların montajında civata başı gözükmesi istenmeyen durumlarda tercih edilmektedir. Baş tarafındaki havşa ile deliğin merkezinde sıkma yapılarak mukavemet sağlanmaktadır.

Tornavida Ağızlı Civatalar: Civata başında tornavida ucunun girebileceği kanal mevcuttur. Tornavidalarla sökülüp takılacak boyuttaki düşük bağlantılarda kullanılabilir.

Yıldız Tornavida Ağızlı Civatalar: Tornavida ağızlı civatalarda olduğu gibi yıldız uçlu tornavidanın gireceği kanal sayesinde daha kuvvetli sıkma yaparlar. Ayrıca tornavida ağızlı civatalara göre sökme ve takma sırasında ağız yapısı bozulmaz.

Özel Amaçlı Civata Çeşitleri: Cıvatalar otomotivden, iş makinalarına tüm bağlantı gerektiren her yerde kullanılmaktadır. tüm bunlar için standart civata çeşitleri ve ölçüleri mevcuttur. Bunlar haricinde özel ihtiyaçlara göre özel ölçülerde ve çeşitlerde civatalar üretilebilmektedir.

 

Gövde Biçimlerine Göre Cıvata Çeşitleri

Başsız Civata: Bir diğer adı saplama olan bu civatalar, sağ ve sol taraftan diş açılmış, başı olmayan civatalardır. Bağlantı yapılacak parça saplama ve somunlar ile makine gövdesine sabit kalacak şekilde kuvvetlice sıkılır.

Esnek Civatalar: Bu tip civatalar elastik bir malzemeden üretilen ince bir yapıya sahiptirler. Civataya sıkma kuvvet uygulandığında inceltilmiş olan bölümden cıvata bir miktar uzamaktadır. Bu civatalarda gövde çapı, diş dibi çapının %10’ u kadar incelebilmektedir. Cıvataya uygulanan kuvvet kalkınca cıvata ilk haline döner. Kuvvetli sıkılmaları ve elastik yapıları gereği emniyet sistemine gerek yoktur.

Gövdesi Toleranslı Cıvatalar: Yüksek oranda moment ileten makine parçaları gövdesi toleranslı olarak taşlanmış özel cıvatalarla bağlanmaktadır.

Vidalı pimler : Birbirine bağlanacak hareketli ya da iç içe geçen parçaların, uygun deliklerinden geçirilerek kayma engellenmektedir.

 

Civata Ölçüleri

Bir projede kullanılacak civata çeşiti ve civata ölçüleri için teknik bilgiyle hesaplanması gerekmektedir. Cıvatayı tam ve hassas olarak hesaplamak çok net sonuca ulaştırmayabilir. Genellikle pratikte tablolar yardımı ile civata seçimi yapılmaktadır. Eğer gerekliyse daha detaylı ve hassas ölçüm ve kontrol yapılmaktadır. Hesaplama için örnek vermek gerekirse; ilk olarak cıvataya gelecek yük hesaplanır. Cıvatayı zorlayan boyuna kuvvet ve cıvata malzeme kalitesine göre tablodan cıvatanın anma çapı seçilir.

Cıvata Çeşitleri ve Özellikleri

Cıvata Nedir? Cıvata Çeşitleri Nelerdir?

Modüllerin birbiriyle takılıp sökülebilen yapıda birleştirmeyi sağlayan, orta kısmında vida dişi yer alan, baş tarafı dörtgen, altıgen şekillerde olabilen bağlantı elemanları cıvata olarak adlandırılmaktadır. Cıvatalar çoğunlukla somun ile kullanılmaktadır. Kullanım alanlarına göre farklı standartlarda cıvata çeşitleri ve özellikleri mevcuttur. Cıvatalar 2 ana çeşide ayrılır.

  1. Baş Biçimlerine Göre Cıvatalar
  2. Gövde Biçimlerine Göre Cıvatalar

Baş Biçimlerine Göre Cıvatalar ve Özellikleri

Altı Köşe Başlı Cıvatalar
Makina sanayinde sık kullanılan bağlantı elemanlarından biri de altı köşe başlı cıvatalardır. Bu cıvatalarda dişler ince üretilmektedir. Kullanılacak yere göre tam boy dişli veya bir kısmı dişli olarak yapılmaktadır.

allen

Allen Cıvatalar

Somun anahtarının girmediği veya baş kısmının gözükmesi istenmeyen yerlerde allen cıvatalar diğer adıyla alyan cıvatalar kullanılmaktadır.

Havşa Başlı Cıvatalar

Havşa başlı gömme anahtarlı cıvataların başları allen cıvatalardan daha incedir. İnce parçaların birleştirilmesinde cıvatanın başı dışarıda kalmasın diye gömme başlı cıvatalar kullanmaktadır. Baş tarafındaki havşa ile cıvata, deliğin merkezinde sıkma yapmasını da sağlamaktadır.

Tornavida Ağızlı Cıvatalar

Cıvatanın baş taraflarında tornavida kanalı açılmıştır. Tornavidalarla sökülüp takılacak boyuttaki düşük bağlantılarda kullanılmaktadır.

Yıldız Tornavida Ağızlı Cıvatalar

Tornavida ağızlı cıvatalara göre daha kuvvetli sıkma yaparlar ve sökme ve takma sırasında ağız yapısı daha sağlam kalır. Yıldız tornavida ağızlı cıvatalarda dört kola ayrıldığından kuvvetli ve ağzı bozulmadan sıkma yapılabilmektedir. Çoğunlukla yıldız kanalları küçük cıvatalar açılmaktadır.

Özel Amaçlı Cıvata Çeşitleri

Cıvatalar otomotivden, iş makinalarına tüm bağlantı gerektiren her yerde kullanılmaktadır. Tüm alanlardaki ihtiyaçlara göre özel ölçülerde ve tiplerde üretilmektedir.

Gövde Biçimlerine Göre Cıvata Çeşitleri

Saplamalar (Başsız Cıvatalar)

Saplama, sağ ve sol taraftan diş açılmış, başı olmayan vidalardır. Yoğun bir şekilde sökülüp takılan bağlantılarda saplama kullanılmaktadır. Bağlanacak parça saplama ve somunlar vasıtasıyla makine gövdesine sabit kalacak şekilde kuvvetlice sıkılır. Bağlanan parça söküleceği zaman saplama yerinde kalarak sadece somunların çıkarılması yeterli olur. Bu durum ana gövdelere bağlı cıvata ağızlarının bozulmasını da önlenmektedir.

Esnek Cıvatalar

Cıvatanın üretildiği malzemenin elastik oluşu sayesinde cıvataya uygulanan kuvvet ile inceltilmiş olan kısımdan cıvata bir miktar uzar. Bu cıvatalarda gövde çapı, diş dibi çapının %10’ u kadar incelebilmektedir. Cıvataya uygulanan kuvvet kalkınca cıvata eski haline döner. Kuvvetli sıkılmaları ve elastik yapıları gereği emniyet sistemine ihtiyaç olmaz.

Gövdesi Toleranslı Cıvatalar

Yüksek oranda moment ileten makine parçaları gövdesi toleranslı olarak taşlanmış özel cıvatalarla bağlanmaktadır.

DIN Normunda daha çok kullanılan cıvata çeşitleri şunlardır.

  • T-Başlı Çekiç Kafa Cıvata (DIN186)
  • Altıköşe İnce Kontra Somun (DIN439)
  • Dana Gözlü Cıvata (DIN444)
  • Kare Başlı Flanşlı Cıvata (DIN478)
  • Bombe Baş Kafa altı Kare Cıvata (DIN603)
  • Tırnaklı Havşa Baş Cıvata (DIN604)
  • Havşa Baş Kafa altı Kare Cıvata (DIN605)
  • Tırnaklı Bombe Baş Cıvata (DIN607)
  • Havşa Baş Kafa altı Kare Cıvata (DIN608)
  • AKB d2 Çapı Kalın ve Taşlanmış Cıvata (DIN609)
  • İmbus Yarım Diş Cıvata ISO 4762 (DIN912)
  • AKB Yarım Diş Cıvata EN 24014 (DIN931)
  • AKB Tam Diş Cıvata EN 24017 (DIN933)
  • Saplama (DIN940)
  • AKB Yarım Diş Cıvata EN 28765 (DIN960)
  • AKB Tam Diş Cıvata EN 28676 (DIN961)
  • Tam Diş Saplama (DIN976-2)
  • Flanşlı Yarım Diş Cıvata (EN1662)
  • Flanşlı Yarım Diş Cıvata DIN 6922 (EN1665)
  • İmbus Cıvata DIN 912 (ISO4762)
  • İnce Kafa İmbus Cıvata (DIN6331)
  • İnce Kafa İmbus Cıvata (DIN6912)
  • Flanşlı Cıvata (DIN6921)
  • Bombe Baş İmbus Cıvata (7380)
  • İnce Kafa Yarım Diş İmbus Cıvata (7984)
  • AKB İnce Kafa Yarım Diş Cıvata (DIN7990)
  • Havşa Başlı İmbus Cıvata (DIN7991)
  • AKB Yarım Diş Cıvata DIN 931 (EN24014)
  • Yarım Diş Cıvata DIN 960 (EN24017)
  • Tam Diş Cıvata DIN 933 (EN28676)
  • Tam Diş Civata DIN 961 (EN28765)
  • Altıköşe İnce Somun (ISO4035)
  • Flanşlı Somun (DIN6923)

 

Cıvatanın Tarihi

Cıvata, İtalyan kökenli “Giaveta” kelimesinden gelmektedir. 15. yüzyılda Leonardo Da Vinci tarafından geliştirilmiştir. İngiltere’de 1797 yılında, Henry Maudslay (1771-1831) Amerika’da David Wilkinson 1798’de cıvata patenti almıştır.

 

Saplama Cıvata Standartları

Saplamalarda üç farklı kaplama uygulanmaktadır. Bunlar inox, elektro galvaniz ve dakroment kaplama çeşitleridir. Inox kaplamalar paslanmaz bir yapıya sahiptir. TSE-DIN-ES-ISO-ANSI-IFI-ASTM gibi tüm saplama cıvata standartları dikkate alınarak üretilirler.

Her iki ucu dişli olan başsız cıvatalar saplama cıvata standartları tebliğine uygun üretilmektedir. Baskı ve gerilim olan yerlerde kullanılmaktadır. Her iki ucu dişli, ortası boşluklu bazen de tamamı dişli uzun çubuklar olarak imal edilebilmektedir. İhtiyaca göre farklı çeşitlerde saplamalar üretilmektedir.

Diğer Yazılar